Kanserle İlişkili Yorgunluk (Fatigue)
Kanserle ilişkili yorgunluk yaygındır, gerçektir ve yönetilebilir. Yalnız değilsiniz ve yardım istemek tedavinin bir parçasıdır.
Kanserle ilişkili yorgunluk (fatigue) nedir?
Kanserle ilişkili yorgunluk; dinlenmekle geçmeyen, uzun süren, fiziksel, zihinsel ve duygusal bir bitkinlik halidir. Günlük aktiviteleri, konsantrasyonu ve yaşam kalitesini belirgin şekilde etkileyebilir. Normal yorgunluktan farklıdır ve kanserin kendisi veya tedavilerle ilişkilidir .
Kanser hastalarında fatigue ne kadar yaygındır?
Çok yaygındır.
Kemoterapi veya radyoterapi alan hastaların %70–80’inde
İleri evre kanser hastalarının %75’inden fazlasında
Tedavi bittikten aylar, hatta yıllar sonra bile görülebilir
Hastalar tarafından çoğu zaman ağrıdan bile daha zorlayıcı bir belirti olarak tanımlanmaktadır.
Sadece tedavi sırasında mı olur?
Hayır.
- Tedavi sırasında
- Tedavi bittikten sonra (survivorship döneminde)
- İleri hastalık ve yaşamın son döneminde görülebilir.
Bazı hastalarda tedavi tamamlandıktan sonra da uzun süre devam edebilir.
Yorgunluk neden olur?
Kanserle ilişkili yorgunluk genellikle tek bir nedene bağlı değildir. En sık katkıda bulunan faktörler şunlardır:
- Kansızlık (anemi)
- Ağrı
- Uyku bozuklukları
- Depresyon, kaygı, stres
- Beslenme yetersizlikleri
- Hareketsizlik ve kas kaybı
- Kullanılan ilaçlar
- Enfeksiyonlar
- Tiroid, böbrek, kalp gibi ek hastalıklar
Bu nedenle mutlaka çok yönlü değerlendirilmelidir.
Yorgunluk “normal” kabul edilip göz ardı edilmeli mi?
Hayır. Kanserin sık görülen bir belirtisi olsa da normal kabul edilip görmezden gelinmemelidir. Tedavi edilebilir nedenleri olabilir ve uygun yaklaşımlarla belirgin şekilde azaltılabilir.
Doktoruma yorgunluğumu nasıl anlatmalıyım?
Basit bir ölçek kullanabilirsiniz:
“Son 7 gün içinde yorgunluğunuzu 0 ile 10 arasında değerlendirir misiniz?”
0: Hiç yorgunluk yok
10: Hayal edilebilecek en şiddetli yorgunluk
4 ve üzeri değerler, mutlaka ayrıntılı değerlendirme gerektirir.
Yorgunluğu azaltmak için neler yapılabilir?
Kanıta dayalı öneriler şunlardır:
✔️ Fiziksel aktivite
- Hafif–orta tempolu yürüyüş
- Kişiye özel egzersiz programları
(Düzenli egzersiz, yorgunluğu azaltmada en güçlü kanıta sahip yöntemlerden biridir)
✔️ Enerji koruma stratejileri
- Günlük işleri önceliklendirmek
- En enerjik olunan saatlerde önemli işleri yapmak
- Gerektiğinde yardım istemek
- Gün içinde kısa ama planlı dinlenmeler yapmak
✔️ Uyku düzenini iyileştirmek
- Gündüz uzun uyuklamalardan kaçınmak
- Düzenli uyku saatleri
- Akşam kafein ve ekran kullanımını azaltmak
✔️ Beslenme desteği
- Yeterli kalori ve protein alımı
- Gerekirse diyetisyen desteği
✔️ Psikolojik destek
Yorgunluk için ilaç kullanılır mı?
Öncelik ilaç dışı yöntemlerdir.
Bazı seçilmiş hastalarda, diğer nedenler dışlandıktan sonra, doktor kontrolünde ilaçlar düşünülebilir. Ancak her hasta için uygun değildir ve dikkatli değerlendirme gerekir.
Yorgunluk kansere ilerlediğinin göstergesi midir?
Hayır, her zaman değildir.
Çoğu zaman tedaviye veya eşlik eden durumlara bağlıdır. Ancak yeni başlayan, hızla artan veya farklı belirtilerle birlikte oluyorsa mutlaka doktora bildirilmelidir.
Ne zaman mutlaka doktora başvurmalıyım?
- Günlük yaşamı ciddi şekilde engelliyorsa
- Ani ve hızlı kötüleşme varsa
- Nefes darlığı, çarpıntı, baş dönmesi eşlik ediyorsa
- Tedavi bittikten sonra uzun süre geçmiyorsa
Muayene süreçleri, tedavi seçenekleri ve randevu talepleriniz hakkında detaylı bilgi almak için İletişim sayfası üzerinden iletişime geçebilirsiniz.